Profesionalni, nezavisni i kritički mediji u Srbiji kažnjeni su zbog izvještavanja u skladu sa medijskom etikom i standardima profesije, smatra Koalicija za slobodu medija

foto: Pixabay / Ilustracija

Sistem konkursnog sufinansiranja medijskih sadržaja u Srbiji iz godine u godinu se sve više obesmišljava i udaljava od svoje osnovne – zakonom utvrđene – svrhe, a rezultati ovogodišnjih konkursa Ministarstva informisanja i telekomunikacija pokazuju da je doživio i potpuni fijasko, piše Nezavisno udruženje novinara Srbije (NUNS).

Umjesto da se raspodjelom javnog novca podstiče javni interes i podržava razvoj medijskog pluralizma i profesionalizma, novac opredijeljen kroz ovaj sistem postao je način za ogoljeno finansiranje medija, organizacija i medijskih grupacija bliskih vlasti, od kojih mnogi kontinuirano krše etičke standarde. Samo na prvi pogled paradoksalno, profesionalni, nezavisni i kritički mediji kažnjeni su zbog izvještavanja u skladu sa medijskom etikom i standardima profesije, što bi zapravo trebao da bude jedan od ključnih kriterijuma za dodjelu sredstava.

Analiza konkursnog finansiranja, koju je izradila Koalicija za slobodu medija, pokazuje da se sredstva Ministarstva u značajnoj mjeri koncentrišu oko ograničenog broja međusobno povezanih vlasnika i medijskih mreža, od kojih su mnoge nedvosmisleno dio provladinog medijskog sistema ili su politički i poslovno povezane sa strukturama vlasti. Umjesto da javni novac bude raspodijeljen na osnovu kvaliteta projekata, doprinosa javnom interesu i poštovanja profesionalnih standarda, konkurs je pretvoren u mehanizam učvršćivanja političke i ekonomske moći medijskih aktera za medijske potrebe vlasti.

Ministarstvo je u 2026. godini kroz devet konkursa raspodijelilo 482 miliona dinara (4,11 miliona eura). Prijavljena su 1.224 projekta, finansiran je 421, dok su 803 projekta odbijena. Međutim, iza privida konkurencije krije se duboko neravnopravan sistem u kojem značajan dio sredstava završava kod istih medijskih grupacija.

„Podaci jasno pokazuju da konkursno sufinansiranje više ne funkcioniše kao podrška različitim medijima, već kao sistem za koncentraciju javnog novca u rukama nekoliko privilegovanih medijskih centara. Inače, ove privilegovane medijske grupacije do novca građana dolaze i kroz druge mehanizme finansiranja medija“, navela je Koalicija za slobodu medija.

Među korisnicima budžetskog novca dominiraju tabloidi

Posebno je porazno, nastavlja Koalicija, to što među korisnicima državnog finansiranja dominiraju i izdavači tabloida koji godinama krše profesionalne standarde. „Finansiranje medija koji kontinuirano krše Kodeks novinara i novinarki Srbije predstavlja direktnu poruku da profesionalizam, etika i odgovornost prema javnosti više nisu kriterijumi za dobijanje novca građana, već sasvim obrnuto.

Slika je još gora ako se zna da su mnogi kritički mediji i organizacije potpuno odustali od konkurisanja, jer je diskriminacija postala očigledna, a ishod konkursa unapred jasan. Kada ovi mediji više ne konkurišu jer znaju da će biti diskriminisani, onda to više nije javni konkurs već administrativno pokriće za unapred dogovorenu raspodelu novca podobnima“, istaknuto je.

Istovremeno, vodeće nezavisne profesionalne organizacije – NUNS, UNS, ANEM, Lokal Pres i Asocijacija medija – nisu dobile sredstva na ovom konkursu, dok su značajnu podršku dobile organizacije koje se u javnosti opisuju kao bliske vlastima ili kao tzv. GONGO organizacije. „Takva raspodela nije slučajna greška, već deo šireg procesa u kojem se iz sistema javnog finansiranja istiskuju nezavisni akteri, a institucionalno jačaju organizacije koje služe kao oslonac vlasti“, smatra Koalicija.

Analiza pokazuje i dramatično slabljenje nezavisnih lokalnih medija. Učešće članica mreže Lokal Pres u sredstvima Ministarstva palo je sa 6,38 posto 2023. godine, na 3,28 posto 2024. godine, da bi na konkursu za 2026. godinu iznosilo svega 1,07 posto ukupno raspodijeljenih sredstava. To nije samo statistički pad, ukazuje Koalicija, već pokazatelj sistematskog iznurivanja lokalnih redakcija koje rade u interesu građana.

„Odluke o raspodeli sredstava donosile su komisije čiji sastav i integritet izazivaju ozbiljnu sumnju. O javnom novcu odlučivale su komisije sastavljene pretežno od članova upitnih stručnih i moralnih kvaliteta, u sistemu u kojem organizacije bliske vlastima imaju značajnu ulogu u predlaganju članova komisija. Time se dodatno otvara pitanje sukoba interesa, političkog uticaja i stvarne nezavisnosti odlučivanja“, ističe Koalicija.

Zbog svega navedenog, novinarska i medijska udruženja i sindikati zahtijevaju hitnu i temeljnu reformu sistema konkursnog sufinansiranja: sprečavanje sukoba interesa u izboru članova komisija, potpunu transparentnost vlasništva korisnika, ograničavanje koncentracije sredstava kod povezanih medijskih grupacija, obavezno uvažavanje historije kršenja profesionalnih standarda i objavljivanje detaljnih obrazloženja svih odluka.

„Ukoliko se naši zahtevi ne ispune, sistem konkursnog sufinansiranja će i dalje, i to sve više, urušavati medijsko tržište, jačati podobne i neetičke medije i gušiti medije koji drže do svoje profesije i njenih standarda“, zaključuje Koalicija za slobodu medija.

Cjelokupna analiza nalazi se ovdje.

Izvor: NUNS

___