EFJ izražava ozbiljnu zabrinutost zbog eskalacije napada, prijetnji, pritisaka, kriminalnog nasilja, institucionalnih propusta i sve izraženije medijske zarobljenosti u Srbiji

foto: Pixabay / Ilustracija

Generalna skupština Evropske federacije novinara (EFJ), čije se zasjedanje održava u Ankari, usvojila je hitnu rezoluciju o Srbiji, koju su podnijeli Nezavisno udruženje novinara Srbije (NUNS) i Granski sindikat kulture, umjetnosti i medija „Nezavisnost“.

Usvojenom rezolucijom EFJ izražava ozbiljnu zabrinutost zbog eskalacije napada, prijetnji, pritisaka, kriminalnog nasilja, institucionalnih propusta i sve izraženije medijske zarobljenosti u Srbiji. U dokumentu se navodi da je od 2024. godine EFJ, u saradnji sa mrežom SafeJournalists, na platformi Mapping Media Freedom verifikovao i dokumentovao 389 slučajeva kršenja medijskih sloboda, kojima su bila pogođena 643 medijska profesionalca u Srbiji.

U obrazloženju rezolucije posebno je ukazano na fizičke napade, prijetnje smrću, nasilno zastrašivanje, nezakonit digitalni nadzor, kampanje blaćenja, kao i slučajeve u kojima policija nije zaštitila novinare ili ih je direktno ugrozila tokom izvještavanja. EFJ je upozorio i na dokumentovani obrazac organizovanog zastrašivanja novinara na zadatku, uključujući napade i opstrukcije koje sprovode osobe sa prethodnim krivičnim presudama, među kojima su i lica osuđivana za teška krivična djela.

Tokom predstavljanja rezolucije naglašeno je da se u Srbiji više ne može govoriti o izolovanim incidentima, već o sistemskom obrascu pritisaka i nekažnjivosti. Kao primjeri navedeni su nedavni napad na Verana Matića, dok je snimao okupljanje ispred Narodne skupštine Srbije, uništavanje opreme ekipe N1 na gotovo istoj lokaciji, kao i napadi na novinara Vuka Cvijića tokom izvještavanja. Posebno je istaknuto da su pojedini incidenti zabilježeni u prisustvu policije, bez adekvatne reakcije, dok su u nekim slučajevima policijski službenici bili direktno uključeni u ugrožavanje novinara.

Usvojenom rezolucijom EFJ snažno osuđuje sve učestalije napade, prijetnje, kampanje blaćenja, kriminalno nasilje i institucionalne propuste usmjerene protiv novinara i medijskih radnika u Srbiji. EFJ poziva nadležne institucije, prije svega Javno tužilaštvo i Ministarstvo unutrašnjih poslova, da sve napade i prijetnje istraže brzo, nezavisno i efikasno, da osiguraju zaštitu novinara na zadatku i da redovno objavljuju informacije o postupanju u ovim slučajevima.

EFJ je, osim toga, pozvao Vladu Srbije da zaustavi kampanje blaćenja i verbalne napade javnih funkcionera na novinare, da javno osudi govor mržnje i prijetnje, kao i da osigura da državna preduzeća, javne institucije i regulatorna tijela ne budu korištena kao instrumenti političkog ili ekonomskog pritiska na nezavisne medije.

Poziv EU da dosljedno primjenjuje standarde i uslove u procesu pristupanja

Poseban dio rezolucije odnosi se na potrebu da Evropska unija dosljedno primjenjuje standarde i uslove u procesu evropskih integracija Srbije. EFJ je pozvao EU da konkretan i provjerljiv napredak u oblasti medijskih sloboda, bezbjednosti novinara, medijskog pluralizma, radnih prava, transparentnosti vlasništva i nezavisnosti regulatora postavi kao preduslov za dalji napredak Srbije u procesu evropskih integracija.

U rezoluciji se izražava i zabrinutost zbog najavljene prodaje Adria News Networka, imajući u vidu širi kontekst medijske zarobljenosti, netransparentnih vlasničkih struktura, političkog uticaja i ekonomskih pritisaka na nezavisne i profesionalne medije u Srbiji i regiji. EFJ naglašava da svaka promjena vlasništva u medijima mora biti transparentna i praćena obavezujućim garancijama za očuvanje uredničke nezavisnosti, radnih prava, sindikalnih sloboda i javnog interesa.

NUNS ocjenjuje da je usvajanje rezolucije važan izraz evropske solidarnosti sa profesionalnim i nezavisnim novinarima, medijskim radnicima, redakcijama i novinarskim organizacijama u Srbiji. Istovremeno, ovaj dokument predstavlja jasnu poruku domaćim institucijama i međunarodnim partnerima da se bezbjednost novinara, medijske slobode i zaštita javnog interesa ne mogu tretirati kao formalna pitanja, već kao ključni uslov za demokratsko društvo i vladavinu prava.

„Brojke same po sebi govore dovoljno, ali iza svake brojke stoji novinar koji je pretučen, kome su upućene pretnje ili koji je ućutkan. EU mora da prestane da prihvata formalnu usklađenost i počne da zahteva stvarnu promenu“, izjavio je Željko Bodrožić, predsjednik NUNS-a.

Generalna skupština EFJ izrazila je punu solidarnost sa profesionalnim i nezavisnim novinarima, medijskim radnicima i njihovim organizacijama u Srbiji.

Zahtjev za oduzimanje nagrade World Press Photo iz 1993.

Usvojena je i hitna rezolucija, koju je podnio NUNS, o oduzimanju nagrade koju je međunarodna organizacija World Press Photo 1993. godine dodijelila fotografu Bojanu Stojanoviću.

Rezolucija se odnosi na fotografiju koja prikazuje egzekuciju Huseina Krše, muslimanskog civila, tokom rata u Bosni. Originalni potpis fotografije lažno je predstavljao Huseina Kršu kao muslimanskog snajperistu koji je navodno pucao na srpsku izbjegličku kolonu. 

 Organizacija World Press Photo naknadno je izmijenila potpis nakon što su dokazi pokazali da je riječ o civilu, ali nagrada nije oduzeta.

 U obrazloženju rezolucije posebno je ukazano na istraživački tekst „Ubijanje za fotografiju“ novinarke Barbare Matejčić, koji iznosi vjerodostojne dokaze da fotografi nisu bili na mjestu događaja slučajno. Svjedočenja pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju, uključujući svjedočenje Gorana Jelisića (bivši policajac osuđen za ratne zločine na 40 godina zatvora), ukazuju da su policijski službenici namjerno organizovali prisustvo fotografa kako bi snimili ubijanje zatvorenika Huseina Krše i Hajrudina Muzurovića, u propagandne svrhe.

Kako je istaknuto tokom predstavljanja rezolucije, slučaj nadilazi grešku u potpisu fotografije ili neizvjesnost ratnih okolnosti. Riječ je o mogućnosti da fotografija nastala kao dio propagandne operacije, koja je u datom momentu lažno prikazala identitet i dostojanstvo civilne žrtve ratnog zločina, i dalje nosi jednu od najprestižnijih nagrada u oblasti fotonovinarstva.

 NUNS i Udruženje BH novinari formalno su 28. aprila 2026. zatražili od organizacije World Press Photo da Stojanoviću oduzme nagradu. Organizacija je 3. juna 2026. odbila taj zahtjev, navodeći da nakon pregleda dokumentacije i ponovnog razmatranja i provjere arhivske građe koju posjeduju, nisu izneseni provjerljivi dokazi koji bi opravdali oduzimanje.

Usvojenom rezolucijom EFJ poziva organizaciju World Press Photo da oduzme nagradu iz 1993. godine, da porodici Huseina Krše uputi formalno priznanje u vezi sa lažnim prikazivanjem žrtve i štetom koju je nanijelo dalje čuvanje nagrade, te da u arhivama i budućim komunikacijama uz fotografiju objavi odgovarajući kontekst. EFJ izražava i punu podršku javnoj peticiji koju će novinarske organizacije, članice SafeJournalists mreže, pokrenuti i poziva međunarodnu novinarsku zajednicu da se pridruži ovom zahtjevu.

Izvor: NUNS

___