Upućen je poziv da se konačno utvrdi potpuna istina o nalogodavcima ubistva i da se okonča sistematska represija nad nezavisnim novinarstvom u Rusiji

foto: RSF / YouTube / Screenshot

Novinarske organizacije Međunarodni institut za medije (IPI) i Reporteri bez granica (RSF) obilježile su dvadesetu godišnjicu ubistva ruske novinarke Ane Politkovskaje, koja je ubijena hicima iz vatrenog oružja u stambenoj zgradi u kojoj je živjela u Moskvi.

Iz IPI-a su povodom godišnjice smrti ponovili svoj zahtjev za utvrđivanjem odgovornosti. RSF je također pozvao da se konačno utvrdi potpuna istina o nalogodavcima ubistva i da se okonča sistematska represija nad nezavisnim novinarstvom u Rusiji.

IPI je i ponovo pozvao na jačanje međunarodnih mehanizama za istraživanje zločina nad novinarima u slučajevima kada države ne ispunjavaju tu obavezu.

RSF je povodom godišnjice ubistva novinarki odao počast putem dva videosnimka. U prvom, glumice Julie Gayet, Ariane Ascaride, Bérénice Bejo i Mélanie Doutey posudile su svoje glasove tekstu koji je novinarka napisala i koji je pronađen na njenom kompjuteru nakon smrti.

U drugom, Abdula Duduev, suosnivač nezavisnog čečenskog časopisa Dosh i blizak prijatelj novinarke, govori o njenoj hrabrosti, humanosti i, kako je rečeno iz RSF, jasnom uvidu u zloupotrebe ruske vlasti.

„Prošlo je 20 godina od njenog ubistva, a nalogodavci tog zločina i dalje su nekažnjeni, dok je represija u Rusiji – na koju je ona ukazivala – dostigla nivoe bez presedana“, naveo je RSF.

Jeanne Cavelier, šefica odjela RSF-a za istočnu Evropu i centralnu Aziju, kazala je da je Politkovskaja veoma rano shvatila kako ruske vlasti nastoje podijeliti novinare na one koji su im lojalni i one koje su označile kao neprijatelje.

„Ta taktika je sada institucionalizovana: nezavisni novinari su stigmatizovani, cenzurisani, zatvarani ili prisiljeni na egzil. Trenutno je u Rusiji pritvoreno 50 medijskih radnika. Odavanje počasti Ani Politkovskaji također znači ponavljanje onoga što je ona tvrdila s izuzetnom jednostavnošću: prava da piše o onome čemu je svjedočila“, rekla je Cavelier.

„Dvadeset godina nakon brutalnog ubistva Ane Politkovskaje, oni koji snose krajnju odgovornost nikada nisu izvedeni pred lice pravde. To ukazuje na hitnu potrebu za nezavisnim međunarodnim mehanizmom ovlaštenim da istražuje zločine nad novinarima kada država, odgovorna za provođenje takvih istraga i osiguravanje pravde, to odbija učiniti“, izjavila je Amy Brouillette, direktorica za zagovaranje u IPI-ju.

Politkovskaja je u liftu svoje stambene zgrade u Moskvi 7. oktobra 2006. godine pogođena sa četiri metka. Imala je 48 godina i radila je kao specijalna dopisnica lista Novaja Gazeta. Nekoliko mjeseci nakon smrti, IPI joj je dodijelio priznanje „Svjetski heroj slobode medija“.

Nema procesuiranih nalogodavaca

Ruski sudovi su osudili šest muškaraca u vezi s tim ubistvom, dok niko nije procesuiran kao nalogodavac ubistva.

Uz to, 2021. nastupila je zastara u ovom slučaju. Prema ruskom zakonu, osobe koje su naručile ubistvo novinarke više ne mogu biti krivično gonjene za to djelo.

Dvije godine kasnije, dodaje IPI, predsjednik Rusije Vladimir Putin pomilovao je Sergeja Hadžikurbanova, bivšeg policajca u Moskvi koji je služio dvadesetogodišnju kaznu zatvora zbog svoje uloge u ubistvu, nakon što je  taj osuđenik potpisao ugovor o odlasku na ratište u Ukrajini poslije ruske invazije na tu zemlju.

Nakon što je 2012. godine osuđen bivši policajac koji je organizovao praćenje Politkovskaje, istražitelji su ukazali na prognanog biznismena Borisa Berezovskog i čečenskog predstavnika Ahmeda Zakajeva. Advokati novinarkine porodice odbacili su te tvrdnje kao neosnovane i politički motivisane.

Evropski sud za ljudska prava je 2018. godine, u predmetu „Mazepa i drugi protiv Rusije“, presudio da je ta zemlja prekršila pravo na život zagarantovano članom 2. Evropske konvencije o ljudskim pravima jer nije efikasno istražila ubistvo novinarke.

Sud je prihvatio činjenicu da je Rusija osudila počinioce ubistva. Utvrdio je da istražitelji nisu preduzeli adekvatne korake kako bi otkrili nalogodavca ubistva, da su se fokusirali na samo jednu teoriju bez objašnjenja kako su do nje došli, te da nikada nisu istražili pravce istrage na koje je ukazivala porodica novinarke, uključujući navodnu umiješanost Federalne službe sigurnosti ili čečenske vlasti.

Rusija je u septembru 2022. godine istupila iz Evropske konvencije o ljudskim pravima, čime je zatvorila taj pravni put za eventualne buduće slučajeve. I dalje ostaje obavezana Međunarodnim paktom o građanskim i političkim pravima (pod okriljem UN-a), koji također nalaže obavezu istrage ubistva, ali nijedan sud sada ne može primorati Moskvu na ispunjavanje te obaveze.

Kontinuirane odmazde

IPI piše da je Politkovskaja svoj ugled izgradila tokom sedam godina izvještavanja iz Čečenije, prateći Drugi čečenski rat koji je počeo 1999. godine, pri čemu je dokumentovala mučenja, nestanke i zlostavljanja koja su provodile ruske snage. Njen rad izazvao je kontinuirane odmazde.

Ruski pripadnici snaga sigurnosti priveli su je u Čečeniji u februaru 2001. godine i tri dana je držali u jami bez hrane i vode, dok joj je jedan oficir prijetio strijeljanjem. Kasnije te godine pobjegla je u Austriju nakon što je primila prijetnje smrću. Tokom leta za Rusiju, dok je putovala kako bi izvještavala o opsadi škole u Beslanu 2004. godine, Politkovskaja je otrovana.

Te iste godine intervjuisala je i Ramzana Kadirova, tadašnjeg zamjenika premijera Čečenije, a danas njenog lidera, koji joj je tokom razgovora uputio prijetnje i uvrede.

Izvor: IPI, RSF

___