foto: Freepik / Ilustracija

Deset međunarodnih i regionalnih organizacija za slobodu medija izrazile su ozbiljnu zabrinutost zbog pogoršanja slobode medija, sužavanja građanskog prostora i demokratske rasprave u Albaniji tokom aktuelne građanske mobilizacije poznate kao Flamingo revolucija.

U saopštenju koje prenosi mreža SafeJournalists, koja je jedna od potpisnica otvorenog pisma u kome se upozorava na napade na novinare i sužavanje građanskog prostora u Albaniji, navedeno je da su se novinari i novinarke tokom protekla dva mjeseca bili izloženi opstrukcijama, napadima i ometanju od policije.

Istaknuto je da je upotreba sredstava za kontrolu mase, uključujući vodene topove i suzavac, izazvala zabrinutost u pogledu njihove neophodnosti, proporcionalnosti i zaštite novinara i novinarki i drugih prisutnih osoba.

Također, krivični postupci pokrenuti u vezi sa protestima otvorili su pitanja transparentnosti i poštovanja pravičnog postupka, dok su novinari, aktivisti, organizacije civilnog društva i zaštitnici životne sredine javno identifikovani, lično targetirani i predstavljani kao plaćenici, politički kontrolisani ili vođeni stranim interesima.

Navedeno je da je mreža SafeJournalists tokom 2026. godine registrovala 27 prijetnji i napada, i da se od navedenog broja čak 15 dogodilo u junu i julu. Ove prakse, kako je navedeno u pismu, čine izvještavanje, mirno učešće u javnom životu i javno iznošenje kritike sve rizičnijim. Ističe se i da se ove zabrinutosti zasnivaju na kontinuiranom dokumentovanju i ponovljenim javnim upozorenjima albanskih novinarskih organizacija, nezavisnih medija, organizacija civilnog društva i branilaca ljudskih prava.

„Svaki čin nasilja, prijetnje ili ometanja novinara i novinarki mora biti istražen, bez obzira na to ko je počinilac, a odgovorni moraju snositi posljedice. Pojedinačni incidenti ne smiju se koristiti kao opravdanje za ometanje novinarskog izvještavanja, ograničavanje prava na mirno okupljanje ili delegitimizaciju šireg građanskog pokreta“, navedeno je u pismu.

Naglašeno je i da novinari i novinarke i medijski radnici i radnice moraju imati mogućnost da bezbjedno i bez zastrašivanja izvještavaju o javnim okupljanjima, policijskim akcijama i drugim pitanjima od javnog interesa, bez obzira na medij u kojem rade, njihov radni status ili pretpostavljenu uređivačku politiku.

„Javni funkcioneri i medijski akteri imaju posebnu odgovornost da ne izdvajaju pojedince ili organizacije, da bez dokaza ne dovode u pitanje njihov legitimitet i da kritiku, građanski aktivizam i saradnju sa međunarodnim partnerima, ne predstavljaju kao političko ili nezakonito djelovanje. Takva retorika podstiče uznemiravanje i obeshrabruje građane da učestvuju u javnoj raspravi“, piše u pismu.

Poziv vlastima da novinarima osiguraju bezbjedne uslove za rad

Organizacije, među kojima su i Međunarodna i Evropska federacija novinara i Reporteri bez granica, pozvale su vlasti Albanije da obezbijede da novinari i medijski radnici mogu slobodno i bezbjedno da obavljaju svoj posao, kao i da organizacije civilnog društva, zaštitnici životne sredine i građani mogu ostvarivati pravo na slobodu izražavanja i mirno okupljanje bez zastrašivanja. Pozvale su i policiju da njihovo postupanje tokom javnih okupljanja bude u skladu sa načelima zakonitosti, neophodnosti, proporcionalnosti i odgovornosti.

Od vlasti u Albaniji traže i da u potpunosti primijene Protokol Državne policije o bezbjednosti novinara i novinarki i garantuju pristup pravnoj pomoći, ljekarskom pregledu i jasnim informacijama o osnovu i statusu svake policijske mjere.

Zahtjev je i da blagovremeno, nezavisno i transparentno istraže sve prijavljene slučajeve nasilja, prijetnji, ometanja, lišenja slobode, navodnog zlostavljanja ili nesrazmjerne upotrebe sile, bez obzira na to da li je navodni počinilac policijski službenik, učesnik protesta, javni funkcioner ili privatna osoba. Također su pozvali vlasti i da sačuvaju relevantne dokaze, objave nalaze istrage i preduzmu mjere kako bi spriječili ponavljanje sličnih slučajeva.

Vlasti treba i da jasno razlikuju mirno građansko učešće od pojedinačnih nezakonitih radnji i uzdrže se od javnog targetiranja, političkog etiketiranja ili iznošenja neosnovanih optužbi protiv novinara i novinarki, nezavisnih medija, organizacija civilnog društva i građana koji učestvuju u javnoj raspravi, navedeno je u pismu.

Organizacije su pozvale i Evropsku uniju, Vijeće Evrope, OEBS i diplomatske misije u Tirani da ove zabrinutosti neposredno i javno iznesu pred albanskim vlastima i zatraže konkretne obaveze, kao i transparentno praćenje njihovog ispunjavanja. Pozvale su ih i da prate kumulativni uticaj na slobodu medija, slobodu izražavanja, mirno okupljanje i građansko učešće, te da te nalaze uključe u procjene vladavine prava, zaštite osnovnih prava i napretka Albanije u procesu pristupanja Evropskoj uniji.

Također su pozvale i da nastave saradnju sa novinarskim udruženjima, nezavisnim medijima i organizacijama civilnog društva, te podrže dokumentovanje slučajeva, pružanje pravne pomoći i zaštitu onima koji su izloženi prijetnjama ili pritiscima.

„Napredak Albanije ka članstvu u Evropskoj uniji mora se mjeriti time da li novinari i novinarke, organizacije civilnog društva i građani mogu da nadziru rad javnih vlasti i učestvuju u demokratskoj raspravi bez straha od nasilja, zastrašivanja ili odmazde“, navedeno je.

Izvor: SafeJournalists

___