Opet su izostavljene sudski utvrđene činjenice, žrtve su prikazane kroz etničku ili vojnu pripadnost, a komemoracija je predstavljena kroz narative koji umanjuju njen značaj

foto: Nancy Hann / Unsplash

Relativizacija i revizionizam bili su prisutni i tokom obilježavanja trideset i prve godišnjice genocida počinjenog nad Bošnjacima u Srebrenici u većini analiziranih portala bosanskohercegovačkog entiteta Republika Srpska (RS).

Ti mediji su i ove godine izostavili sudski utvrđene činjenice, žrtve su prikazali kroz etničku ili vojnu pripadnost, a komemoraciju su predstavili kroz narative koji umanjuju njen značaj. Publici su pružili informacije da se „u Memorijalnom centru u Potočarima svake godine 11. jula obilježava godišnjica od zločina nad Bošnjacima u Srebrenici tokom građanskog rata u BiH“, ne navodeći da se desio genocid, čime se umanjuje pravna i historijska priroda događaja koji je utvrđen u presudama međunarodnih sudova.

Umjesto navođenja razmjera zločina i sudski utvrđenih činjenica, uredništvo je odlučilo izvijestiti o zvanicama na komemoraciji, ali i o tome da je „komemorativni skup 'Srebrenica 2026' u Potočarima, protekao mirno i dostojanstveno“.

Posebno problematičan medijski prikaz godišnjice genocida primjetan je u objavi ATV-a. Ovaj portal je, prenoseći pisanje novinske agencije SRNA, koja je u izvještajima o negiranju genocida u Srebrenici dokumentovana kao jedan od medija koji otvoreno negira genocid i bavi se ratnohuškačkom propagandom, godišnjicu najgore pojedinačne strahote koja se dogodila u bivšoj Jugoslaviji tokom ratova devedesetih godina i najgori pokolj koji se dogodio u Evropi nakon Drugog svjetskog rata, opisao kao „vašar“, i kao „skup koji je bio 'začinjen' bijelim zastavama sa ljiljanima, ali bez mačeva“.

Navedeno je i da je „skupu prisustvovalo više hiljada građana, brojne delegacije iz FBiH i strane pretežno nižerangirane diplomate, većinom iz muslimanskih zemalja, koji su položili cvijeće kod centralnog kamena u Memorijalnom centru Potočari poginulim bošnjačkim vojnicima, pripadnicima zloglasne srebreničke 28. divizije kojom je komandovao Naser Orić“.

U Memorijalnom centru u Potočarima ove godine su ukopani: Senad Jusić, Muriz Baraković, Hamed Musić, Ramo Alić, Muhidin Osmanović, Huso Ćerimović, Nuko Nukić, Ahmet Gušter, Asim Kunić i Ramo Dautović. Najmlađi među njima imao je 20, a najstariji 56 godina. 

Ovakvo izvještavanje ukazuje da komemoracija i ukop srebreničkih žrtava nemaju širu međunarodnu podršku, kao i da je riječ o skupu koji zanima države sa većinski muslimanskim stanovništvom, čime se umanjuje cjelokupni događaj. Također se fokus sa žrtava genocida prebacuje na ratna dešavanja, čime se sugeriše da je riječ prvenstveno o vojnom sukobu, a ne o sistematskom ubistvu zarobljenih i civila.

Navodi da je cvijeće položeno „poginulim bošnjačkim vojnicima“ su netačni i u suprotnosti su sa sudski utvrđenim činjenicama koje, između ostalog, kažu da su snage VRS bezobzirno ubijale civile, odnosno ratne zarobljenike, što predstavlja teško kršenje međunarodnog humanitarnog prava.

Uz to, utvrđeno je da su snage bosanskih Srba i druge njima pridružene jedinice u periodu od 11. do 19. jula 1995. ubile između sedam i osam hiljada muškaraca, bosanskih Muslimana različitih dobi. Tribunal je utvrdio van razumne sumnje da ogromna većina pogubljenih nije ubijena u borbi, već su bili žrtve egzekucija. Međunarodni sud je utvrdio van razumne sumnje da se ubistva nisu dogodila u trenutku bijesa, već su bila rezultat dobro planirane i koordinirane operacije. Konačno, Međunarodni sud je utvrdio van razumne sumnje da je ubistvo između sedam i osam hiljada zarobljenih bosanskih Muslimana bilo genocid.

Umanjivanje komemorativnog skupa u objavi ATV-a, odnosno agencija SRNA, nastavljeno je i dalje u objavi uz navođenje da se „samo 200 metara od mjesta održavanja komemoracije čulo 'Bujrum, lubenice kod Hame iz Zenice'“. Izvještavanje koje nema informativnu vrijednost, već proizvodi emocionalni efekt kojim se događaj prikazuje neozbiljnim, nastavljeno je i opisom da se „preko puta dimio roštilj i širio miris ćevapa i pljeskavica“.

RTRS 'po starom'

Javni servis u entitetu Republika Srpska – RTRS ni ove godine nije posvetio posebnu pažnju godišnjici genocida u Srebrenici. Ovaj emiter je također u izvještajima Memorijalnog centra Srebrenica naveden kao značajan izvor negiranja genocida.

Uz kratko saopštenje Policijske uprave Zvornik, RTRS je prenio da je „skup u Potočarima protekao mirno i bez incidenata“, ne obrazlažući šta je održano u okviru skupa „Srebrenica 2026“.

U odvojenoj informaciji, od 10. jula, RTRS je izvijestio i da Vijeće ministara nije razmatrao prijedlog odluke o proglašenju 11. jula danom žalosti u Bosni i Hercegovini zbog nedostatka kvoruma, ne navodeći ni povod tog prijedloga.

Ista informacija je bila prenesena i na portalu BN, uz dodatnu rečenicu da je „Dan žalosti zbog stradalih Bošnjaka u Srebrenici proglašen u Federaciji BiH i u Distriktu Brčko“.

Ovaj portal također je imao kratku informaciju 11. jula, uz navode da se „obilježava 31. godišnjica od zločina nad Bošnjacima“ i uz konstataciju da je „prema tvrdnjama Bošnjaka, u Srebrenici stradalo više od 8.000 ljudi“. Ovu su informaciju prenijeli od novinske agencije Tanjug iz Srbije. Ni BN nije naveo da je u pitanju pravna kvalifikacija genocida.

Glas Srpske o zastavama

Ni Glas Srpske nije bio opširniji prilikom informacije o obilježavanju godišnjice. Uz rečenicu da je „u Memorijalnom centru u Potočarima završena komemoracija povodom 30. godišnjice stradanja Bošnjaka tokom posljednjeg rata u BiH, nakon koje će uslijediti kolektivna sahrana još 10 žrtava“, Glas Srpske je prenio i neke od izjava zvaničnika sa komemoracije.

S druge strane, ovaj portal je pažnju posvetio zastavama Bosne i Hercegovine, navodeći da je kroz Srebrenicu prošla „kolona od oko 200 učesnika bošnjačkog takozvanog marša mira, na čijem čelu je bila istaknuta zastava BiH, dok su pojedinci nosili nekoliko bijelih zastava sa ljiljanima, ali bez mačeva“. Novinar ovog portala je naveo da se te zastave doživljavaju kao provokacija, jer „podsjećaju na zločine koje su pripadnici muslimanskih oružanih jedinica pod tim obilježjem počinili nad Srbima u ovom kraju i skoro cijelom Podrinju u posljednjem ratu u BiH“. Poručeno je i da „drugih provokacja nije bilo“.

Zastava s ljiljanima bila je službena zastava nezavisne Republike Bosne i Hercegovine od 1992. do 1998. godine, kada je novu zastavu nametnuo visoki predstavnik Carlos Westendorp.

Nešto opširnije izvještaje imao je portal Nezavisnih novina. Bez navođenja šireg pravnog konteksta i sudski utvrđenih činjenica, Nezavisne su izvijestile i o tome koliko je žrtava do sada ukopano u Potočarima, kao i o godinama žrtava koje su ove godine trebale biti ukopane. Također su prenesene izjave preživjelog svjedoka genocida Hasana Hasanovića koji je govorio u Ujedinjenim nacijama, navodeći da je on preživio, ali da njegov otac i brat blizanac nisu. Pobrojano je i nekoliko gradova u Bosni i Hercegovini u kojima se obilježila godišnjica genocida u Srebrenici, poput moto-maratona u Sarajevu, ili Goražda, gdje je sa munara na džamijama učena molitva.

Po završetku komemoracije, za razliku od Glasa Srpske gdje je izostavljena izjava Denisa Bećirovića, predsjedavajućeg Predsjedništva Bosne i Hercegovine, u kojoj govori da je genocid bio planiran i brutalno počinjen, Nezavisne je nisu izostavile. Taj citat je ostavljen u informaciji koju su prenijele Nezavisne.

Portal Buka je i ove godine opširno pratio godišnjicu, jasno naznačavajući da se obilježava 31. godišnjica genocida nad Bošnjacima. U jednoj od nekoliko objava posvećenih Srebrenici, Buka je navela i sudski utvrđene činjenice, napisavši da je genocid u Srebrenici, počinjen u julu 1995. godine, pravosnažno presuđen pred međunarodnim i domaćim sudovima, uključujući Međunarodni sud pravde i Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju (ICTY). Ovakvim medijskim izvještavanjem, Buka je ostala među rijetkim analiziranim portalima u RS koji su godišnjicu genocida u Srebrenici predstavili uz navođenje sudski utvrđenih činjenica, za razliku od drugih analiziranih medija koji su izostavili pravnu kvalifikaciju zločina ili ga prikazivali kroz revizionističke narative.