Usvajanje Rezolucije je izazvalo burne reakcije, ali se dvije godine kasnije čini da su je mediji i političari zaboravili

foto: Mediacentar Sarajevo

Prošle su dvije godine otkako je Generalna skupština Ujedinjenih nacija usvojila Rezoluciju o Srebrenici. Tema Rezolucije je izazvala burne reakcije, ali dvije godine kasnije se čini da su mediji i političari zaboravili ovaj datum. Prošle godine, Al Jazeera Balkans se osvrnula na događaj i važnost ovog dokumenta na prvu godišnjicu usvajanja Rezolucije. Ove godine, samo su se neki mediji – među ostalim Detektor, koji je imao svoj članak, agencija Patria sa svojom vijesti, potom portal Vijesti i drugi, prenoseći objavu Denisa Bećirovića, predsjedavajućeg Predsjedništva Bosne i Hercegovine, sa društvenih mreža, te Radio Sarajevo, koje je imalo kratku vijest – sjetili Rezolucije o Srebrenici. Niko od njih nema sjedište u entitetu Republika Srpska.

Prije gotovo 31 godinu, 11. jula 1995. godine, Srebrenica je pala nakon ulaska Vojske Republike Srpske u grad koji je bio proglašen 'sigurnom zonom'. Narednih dana je nestalo i ubijeno više od 8.000 muškaraca i dječaka Bošnjaka u Srebrenici i oko nje, gdje su bile smještene hiljade izbjeglica iz različitih dijelova Bosne i Hercegovine. Okvirno 30.000 preostalih žena, djece i starijih ljudi bili su prisilno deportovani. Zločini počinjeni na području Srebrenice i u okruženju su presudama Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju (MKSJ) 2004. i Međunarodnog suda pravde 2007. godine službeno presuđeni kao genocid.

Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju za zločine počinjenje devedesetih godina djelovao je od 1993. do 2017. godine, podigavši optužnice protiv 161 osobe. Jedna od posljednjih bila je presuda Ratku Mladiću na doživotni zatvor za genocid. Ukupno je sedam osoba pred Sudom optuženo za genocid ili pomaganje i podržavanje genocida. Od njih sedam, pet je osuđeno na doživotni zatvor, a preostalo dvoje na po 35 godina zatvora.

Generalna skupština Ujedinjenih nacija je 23. maja 2024. godine usvojila Rezoluciju o Srebrenici, kojom je 11. juli proglašen Međunarodnim danom sjećanja i obilježavanja genocida u Srebrenici iz 1995. godine. U skladu s presudama MKSJ, Rezolucija naglašava da je krivična odgovornost za genocid individualizovana i da se ne može pripisati ni jednoj grupi ili zajednici u cjelini. Osnovna svrha Rezolucije je odavanje počasti žrtvama genocida u Srebrenici te osuda negiranja genocida i veličanja ratnih zločinaca. No, postala je predmet kontroverze u regiji. Zabilježen je i porast broja slučajeva negiranja genocida u odnosu na prethodnu godinu.

Memorijalni centar u Srebrenici je za 2024. godinu objavio Izvještaj o negiranju genocida koji dokumentuje broj slučajeva negiranja u BiH i regionu. Zabilježen je specifičan porast slučajeva te godine, sa 90 na 305 u 2024. godini, koji se djelimično može povezati s periodom donošenja Rezolucije u aprilu i maju. U 2024. godini, piše u spomenutom izvještaju, „primijetan je značajan porast slučajeva negiranja u aprilu i maju. Ovaj period je obilježen donošenjem rezolucije o Srebrenici u UN-u, što je u konačnici izazvalo povećanje broja slučajeva negiranja genocida i većeg broja aktera koji negiraju genocid“. Veliki uticaj, piše u izvještaju, imali su mediji koji su za cilj imali da prenesu što veći broj izjava pojedinaca na temu rezolucije o Srebrenici. Rezolucija u UN-u pokrenula je tako široku javnu raspravu, pri čemu su mediji u Republici Srpskoj i Federaciji BiH podijeljeno izvještavali.

Na dan usvajanja Rezolucije, novinska agencija SRNA (koja je pod značajnim uticajem vladajuće stranke u Republici Srpskoj), objavila je članak koji ima cilj da delegitimizira međunarodno pravo i institucije otvorenim negiranjem presuda Međunarodnog suda za bivšu Jugoslaviju i odluka Generalne skupštine UN-a. U medijima u Republici Srpskoj i Srbiji često je promovisan narativ da je UN Rezolucija „antisrpska“. Nekoliko dana prije donošenja Rezolucije, u Glasu Srpske izvještavalo se o stavovima bivšeg ministra unutrašnjih poslova Republike Srpske, odnosno trenutnog entitetskog predsjednika Siniše Karana o tome kako je Rezolucija direktni napad na Srbe i srpski narod, iako se u Rezoluciji ne spominju ni Srbi, ni Srbija, ni Republika Srpska.

Dok su SRNA, Glas Srpske i drugi mediji u Republici Srpskoj kritikovali Rezoluciju, mediji u Federaciji BiH, poput Oslobođenja i Dnevnog avaza, isticali su značaj Rezolucije za žrtve, kao i važnost kulture sjećanja i obrazovanja budućih generacija. U člancima, objavljenim 23. i 24. maja 2024. godine, prepoznali su i da Rezolucija može dodatno produbiti društvene podijele, osvrćući se na kontroverze u Srbiji i Republici Srpskoj. Dnevni avaz je razgovarao s beogradskim piscem i borcem protiv nacionalizma Filipom Davidom, koji je objasnio da Rezolucija jeste utemeljena na presudama MKSJ, ali i da može ugroziti odnose u regionu. Čak i uz naglasak na individualnu odgovornost u Rezoluciji, David je istakao da se stav vlasti u Srbiji ogleda upravo u odnosu prema prema presuđenim zločinima i zločincima.

Mjesec dana nakon što je Rezolucija usvojena, u centru Beograda osvanuo je grafit na engleskom jeziku „The only genocide in the Balkans, was against the Serbs“ („Jedini genocid na Balkanu je počinjen nad Srbima“). Dvije godine kasnije, grafit u Knez Mihajlovoj ulici, s potpisom ekstremno desničarske organizacije Narodna patrola, i dalje stoji u javnom prostoru kojim prolaze stanovnici Beograda i turisti - i širi netačnu tvrdnju i dalje.

Prije dvije godine, pogotovo u mjesecima prije usvajanja, Rezolucija o Srebrenici je privukla značajnu pažnju političara i medija. Zato se i moglo pretpostaviti da bi prva ili druga godišnjica Rezolucije također mogle imati veliku medijsku prisutnost. Međutim, ta pretpostavka se pokazala netačnom. Prošle godine, o prvoj godišnjici izvijestila je Al Jazeera Balkans, ove godine samo nekoliko portala. Čini se da Rezolucija više nije zanimljiva tema za mnoge medije u Bosni i Hercegovini, posebno u Republici Srpskoj.

___